စိုင်းခေ – ရေးသည်
ဧပြီ၊ ၅
မဲခေါင်မြစ်မကြီးပေါ်မှာ ဆောက်ထားတဲ့ တရုတ်နိုင်ငံနဲ့ လာအိုနိုင်ငံတို့က ဆည်ကြီးတွေကြောင့် ဗီယက်နမ် နိုင်ငံအနေနဲ့ ခေါင်းကိုက်နေတာ နှစ်တွေ တော်တော်ကြာနေပါပြီ။
ဗီယက်နမ်ရဲ့ မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းဒေသဟာ နိုင်ငံဝင်ငွေရဲ့ ၃ ပုံ ၁ ပုံထိ ရှာပေးနေသလို အဲဒီဒေသဟာ နိုင်ငံရဲ့ စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံရေးနဲ့ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ဖို့အတွက် အရေးကြီးတဲ့ဒေသလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ မြစ်အထက်ပိုင်းက ဆည်ကြီးတွေကြောင့် အဲဒီဒေသဟာ ခြိမ်းခြောက်ခံနေရပါပြီ။
အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံတွေရဲ့ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးနဲ့ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုတွေကို လေ့လာဆန်းစစ်နေတဲ့ စင်္ကာပူအခြေစိုက် ISEAS – Yusof Ishak Institute က ၂၀၂၅ ခုနှစ်ထဲ ဆောင်းပါး တစ်ပုဒ်ကို ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။
အဲဒါကတော့ “တရုတ်၊ လာအို၊ ကမ္ဘောဒီးယားတို့ရဲ့ အငြင်းပွားစရာ မဲခေါင်စီမံကိန်းတွေအပေါ် ဗီယက်နမ်ရဲ့တုံ့ပြန်မှု”ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ဖြစ်ပါတယ်။
အဲဒီဆောင်းပါးထဲမှာ ဖော်ပြထားတာကတော့ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ ဆည်တွေကြောင့် ဗီယက်နမ် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ကိုစီးဝင်မယ့် နုန်းတွေရဲ့ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းဟာ ဆည်တွေထဲပိတ်မိနေပြီး နောက်ထပ်ဆည်သစ်တွေကြောင့် ၅ ရာခိုင်နှုန်းထပ်လျော့နိုင်တယ်လို့ ရေးသားထားတာပါ။
ဒါ့အပြင် မြစ်မကြီးနဲ့ မြစ်လက်တက် ဆည်စီမံကိန်းအားလုံး ပြီးသွားရင်တော့ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ကို ရောက်မယ့် နုန်းပမာဏဟာ ၉၇ ရာခိုင်နှုန်းလောက်ထိ လျော့နည်းသွားနိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
အဲဒီလို နုန်းတွေဆုံးရှုံးတာဟာ စိုက်ပျိုးရေးအတွက် မြေဆီလွှာအာဟာရဓာတ်တွေ လျော့နည်းစေမှာ ဖြစ်သလို မြစ်ကမ်းပါးနဲ့ ကမ်းရိုးတန်းတိုက်စားမှုကို မြန်လာစေပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်လည်း မြင့်တက်လာနိုင်တယ်လို့ ရေးသားထားပါတယ်။
ဒါ့အပြင် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းဟာလည်း အန္တရာယ်ရှိနေပြီး ဆည်တွေကြောင့် ၂၀၄၀ မှာ ဗီယက်နမ်ရဲ့ ငါးဖမ်းဆီးရမိမှု ၃၀ ရာခိုင်နှုန်း လျော့ကျသွားမယ်လို့ ဆောင်းပါးမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။
ဗီယက်နမ်နဲ့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ တူတဲ့အချက်ကတော့ ၂ နိုင်ငံလုံးမှာ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတွေရှိသလို ဗီယက်နမ်ဟာ မြစ်အထက်ပိုင်းကဆည်ကြီးတွေကြောင့် ခေါင်းကိုက်နေရပြီး မြန်မာကတော့ ဧရာဝတီမြစ်ဖျားမှာ ဆောက်မယ့် မြစ်ဆုံဆည်စီမံကိန်းကြောင့် ခေါင်းကိုက်နေရတာပါ။
အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဒီဘက်နှစ်တွေမှာတော့ စစ်ကော်မရှင်ဟာ မြစ်ဆုံဆည်ဆောက်ဖို့အတွက် လှုပ်ရှားမှုတွေ ဆက်တိုက်လုပ်ဆောင်နေပါပြီ။ ဆည်ကို ငလျင်ဒဏ်ခံအောင်ဆောက်မယ်၊ ပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်ခိုက်မှုမရှိအောင်ဆောင်မယ်၊ ဘယ်ပုံဆောက်မယ်၊ ဘယ်လိုဆောက်မယ်ပြောပြော ဧရာဝတီ မြစ်ပေါ်မှာ ဆည်ဆောက်တာကတော့ ကချင်ပြည်နယ်သာမက တစ်နိုင်ငံလုံး ဒုက္ခရောက်ရဖို့ပါပဲ။
ပညာရှင်တွေအဆိုအရ မြစ်ဆုံဆည်ဆောက်တာကြောင့် ကချင်ပြည်နယ်မှာ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲတွေ ပျက်စီးမယ်၊ ငလျင်လှုပ်လို့ ဆည်ပြိုရင် မြစ်ကြီးနားတစ်မြို့လုံးရေမြုပ်မယ်၊ ဆည်ဆောက်ရင် အဲဒီဒေသမှာ သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ပြောင်းလဲမှုတွေဖြစ်လာမယ်ဆိုတာက တော်တော်များများသိပြီးသား ဖြစ်တဲ့အတွက် အဲဒါတွေကိုတော့ ခပ်ရှည်ရှည်မရှင်းပြတော့ပါဘူး။
တစ်နိုင်ငံလုံးဒုက္ခရောက်မယ်ဆိုတဲ့ အချက်ကိုပဲပြောချင်တာဖြစ်တဲ့အတွက် ဘာကြောင့်၊ ဘယ်လို တစ်နိုင်ငံလုံး ဒုက္ခရောက်ကြမှာလဲဆိုတဲ့ အပိုင်းကိုပဲ အဓိကထား ပြောသွားပါမယ်။
အရင်ဆုံး မြစ်ဝကျွန်းပေါ်အခြေအနေကို ကြည့်ရအောင်ပါ။ ဧရာဝတီတိုင်းဟာ အခုအချိန်ထိ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ဆန်အိုးကြီးလို့ ပြောလို့ရသလို နိုင်ငံရဲ့ ဆန်ထွက်ရှိမှု အများဆုံးဟာလည်း အဲဒီဒေသကပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ သူ့နောက်မှာ စစ်ကိုင်းတိုင်းတို့၊ ပဲခူးတိုင်းတို့ ရှိပေမဲ့လည်း စစ်ကိုင်းတိုင်းရဲ့ စပါးစိုက်ပျိုးရေး တချို့ဟာလည်း ဧရာဝတီမြစ်ကို မှီခိုနေရတာ ဖြစ်ပါတယ်။
စပါးစိုက်ပျိုးမှုတွေကနေ ထွက်လာတဲ့ ဆန်ထုတ်လုပ်မှုရဲ့ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကိုတော့ ပြည်တွင်းမှာ စားသုံးပြီး ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းကိုတော့ ပြည်ပကို တင်ပို့တယ်လို့ ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့ ထုတ် မြန်မာ့အလင်းရဲ့ အယ်ဒီတာ့အာဘော်မှာ ရေးထားပါတယ်။
တကယ်လို့ ဧရာဝတီမြစ်ဖျားမှာ မြစ်ဆုံဆည်ကိုဆောက်လိုက်ရင်တော့ မဆောက်ခင်တုန်းက မြစ်ကြောင်းတလျှောက် ပို့ချတဲ့နုန်းမြေတွေဟာ ဆည်ထဲမှာ ပိတ်မိနေတော့မှာဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို နုန်းမြေပို့ချမှုမရှိရင်တော့ စိုက်ပျိုးရေးအတွက် လိုအပ်တဲ့ မြေဆီအာဟာရတွေ လျော့နည်းကုန်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါ့အပြင် ဆည်ထဲမှာလှောင်ထားရတဲ့ မြစ်ရေကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းမှာ ရေချိုနည်းပြီး ပင်လယ်ရေဝင်ရောက်မှု မြင့်တက်လာမှာဖြစ်တဲ့အတွက် စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍကို တော်တော်လေး ထိခိုက်သွားမှာပါ။ စပါးစိုက်ပျိုးမှုလျော့သွားရင်တော့ ပြည်ပကိုတင်ပို့နိုင်ဖို့ထက် ပြည်တွင်းစားသုံးမှု ကိုတောင် အလျင်မှီအောင် မနည်းဖြည့်ရတော့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
တစ်ခါ မြစ်ကြောင်းတလျှောက်ကိုကြည့်မယ်ဆိုရင်လည်း မြစ်ကနေ နုန်းမပို့ချတဲ့အတွက် မြစ်ကြောင်း တလျှောက်က မြို့တွေမှာလည်း ကမ်းပါးပြိုမှုကြောင့်မြေဆုံးရှုံးရတာအပြင် ရေကြီးရေလျှံမှုဒဏ် ကိုလည်း နှစ်တိုင်း ခံရဦးမှာပါ။ အဲဒီလို ရေကြီးရေလျှံဖြစ်ရင်တော့ စီမံခန့်ခွဲမှုပါရဂူ သမ္မတကြီး မင်းအောင်လှိုင် အုပ်ချုပ်တဲ့ မြန်မာနိုင်ငံဟာ နှစ်တိုင်း လုံးပါးပါးနေတော့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါတွေဟာ ကယောင်ကတမ်းထောက်ပြနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဆွီဒင်နိုင်ငံအခြေစိုက် Stockholm Environment Institute နဲ့ ယူနက်စ်ကိုတို့ ပူးပေါင်းပြုလုပ်ထားပြီး ၂၀၁၇ ကထုတ်ခဲ့တဲ့ “မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းရဲ့ နုန်းအနည်အနှစ်ဆိုင်ရာ ဖြစ်ရပ်လေ့လာမှု- လက်ရှိအခြေအနေနဲ့ အနာဂတ်(Case study on sediment in the Mekong River Basin: Current state and future trends)” ဆိုတဲ့ အစီရင်ခံစာမှာ အဲဒီအချက်တွေကို ထောက်ပြထားပါတယ်။ ဒါကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံမှာလည်း မြစ်ဆုံဆည်သာဆောက်ခဲ့ရင် အဲဒီလိုဖြစ်လာနိုင်တယ်လို့ ပြောရတာဖြစ်ပါတယ်။
ဒီအချက်တွေအပြင် တရုတ်ဟာ မြစ်ဆုံဆည်ကို နိုင်ငံရေးလက်နက်တစ်ခုလို အသုံးချလာနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်လဲ ရှိနေပါသေးတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ဆည်ကိုထိန်းချုပ်မယ့်အပိုင်းနဲ့ပတ်သက်ပြီး ဘယ်သူကမှ ပွင့်ပွင်းလင်းလင်းပြောထားတာမရှိပါဘူး။ တရုတ်ကပဲ ထိန်းချုပ်မယ်ဆိုရင်တော့ အန္တရာယ်ရှိသွားပါပြီ။
ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်းမှာ မိုးခေါင်ရေရှားချိန် ဆည်ကနေ ရေလွှတ်ပေးဖို့ အရေး တရုတ်က ခွင့်ပြုပေးမှပဲ ရတော့မှာပါ။ တရုတ်က သူတို့လိုချင်တာကိုရမှ ရေလွှတ်ပေးမယ်၊ ဒါမှမဟုတ် သူတို့အလိုကို မလိုက်လျောခဲ့တဲ့ ကိစ္စတခုခုကိုအငြှိုးထားပြီး မြစ်အောက်မှာ ရေကြီးနေချိန် ဆည်ကိုဖွင့်ချလိုက်တဲ့ အန္တရာယ်မျိုးကလည်း ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။
အပေါ်ဆုံးမှာပြောခဲ့တဲ့ ISEAS – Yusof Ishak Institute ရဲ့ ဆောင်းပါးမှာလည်း ဗီယက်နမ်ဟာ ၂၀၁၆ မိုးခေါင်တုန်းက တရုတ်ကိုရေဖွင့်ချပေးဖို့ တောင်းဆိုခဲ့ရဖူးပြီး ဒါဟာ တရုတ်က ဗီယက်နမ်အပေါ် ရေကိုလက်နက်လို့သုံးနိုင်တဲ့အနေအထားဖြစ်တယ်လို့ သုံးသပ်ထားပါတယ်။ မြန်မာအပေါ်မှာလည်း တရုတ်က ရေကိုလက်နက်လို သုံးမယ်လို့ ဘယ်သူမှ အာမမခံနိုင်ပါဘူး။
ဘာကြောင့်လည်းဆိုတော့ တရုတ်နိုင်ငံဟာ မြစ်ဆုံရေအားလျှပ်စစ်ကနေ ထွက်လာမယ့် လျှပ်စစ်ကို အရေးတကြီးလိုအပ်မနေပါဘူး။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ တရုတ်ရဲ့ လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်းဟာ ၃၂၀၀ ဂစ်ဂါဝပ်ကျော်ရှိပြီး အမြင့်ဆုံးသုံးစွဲမှုကတော့ ၁,၆၀၀ ဂစ်ဂါဝပ်ကျော်ပဲ ရှိနေတာကြောင့်ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် လျှပ်စစ်ကို အထူးလိုမနေတဲ့ တရုတ်ဟာ မြစ်ဆုံကို နိုင်ငံရေး လက်နက်အဖြစ် သုံးနိုင်တယ် ဆိုတာကိုတော့ သတိချပ်ရပါမယ်။
အနှစ်ချုပ်ရရင်တော့ မြစ်ဆုံဆောက်ရင် ဖြစ်လာမယ့် အန္တရာယ်တွေက တော်တော်များပါတယ်။ ဥပမာ မဲခေါင်မြစ်ပေါ်က ဆည်ကြီးတွေကြောင့် ကမ္ဘောဒီးယားက တုံလေသပ်ရေကန်ကြီးထဲ ငါးသယံဇာတတွေ လျော့နည်းလာသလို မြစ်ဆုံဆည်ကြောင့် ချင်းတွင်းမြစ်ထဲက ငါးသယံဇာတ တွေလည်း အန္တရာယ်ရှိနေတာပါ။ အန္တရာယ်တွေအကြောင်း ပြောရရင် တစ်ထောင့်တစ်ညပါပဲ။
မြစ်ဆုံဆည်မဆောက်ရလို့ မီးမမှန်တာဆိုရင် ဒီအယူအဆကို ကိုင်စွဲသူတွေရဲ့ အတွေးတွေဟာ တစ်ဖက်သက် ဆန်ပြီး ကျဉ်းမြောင်းလွန်းနေတာပါ။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်ထဲ NLD အစိုးရနဲ့ အစိုးရမဟုတ်တဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေ ပူးပေါင်း လုပ်ထားတဲ့ သုတေသနတွေ၊ တခြားအရပ်ဖက် အဖွဲ့အစည်းတွေက လုပ်ထားတဲ့ အစီရင်ခံစာတွေနဲ့ တိုးတက်လာတဲ့ ခေတ်ရဲ့ အခြေအနေတွေအရ မြစ်ဆုံစီမံကိန်းကို မလုပ်လဲ မြန်မာနိုင်ငံအတွက် လုံလောက်တဲ့ လျှပ်စစ်စွမ်းအားကို နည်းအမျိုးမျိုးနဲ့ရနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဗီယက်နမ်ကတော့ မဲခေါင်မြစ်ပေါ်မှာ ဆောက်ပြီးတဲ့ဆည်ကြီးတွေကြောင့် ခေါင်းကိုက်နေရတယ် ဆိုရင် မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အားသားချက်ကတော့ မြစ်ဆုံစီမံကိန်းမဆောက်ဖြစ်အောင် ကြိုကာကွယ်လို့ ရနေတာပါပဲ။
ဆိုရိုးတစ်ခုရှိပါတယ်။ ကြိုတင်ကာကွယ်တာဟာ ကုသတာထက် ပိုကောင်းတယ်ဆိုတာပါပဲ။
